Czy pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop wypoczynkowy bez jego zgody?

Czym jest zaległy urlop wypoczynkowy?

Wymiar urlopu wypoczynkowego

Wymiar urlopu wypoczynkowego zależy od stażu pracy i wykształcenia pracownika i wynosi odpowiednio:

• 20 dni – jeśli pracownik zatrudniony jest krócej niż 10 lat,
• 26 dni – jeśli pracownik zatrudniony jest co najmniej 10 lat

Kiedy urlop staje się zaległy?

Zgodnie z Kodeksem Pracy pracodawca powinien udzielić urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym nabył on do niego prawo. Jeżeli jednak nie było to możliwe, niewykorzystany przez pracownika urlop wypoczynkowy przechodzi na następny rok jako urlop zaległy.

Do kiedy trzeba wykorzystać zaległy urlop wypoczynkowy?

Termin wykorzystania zaległego urlopu

Zgodnie z art. 168 Kodeksu Pracy pracodawca powinien udzielić zaległego urlopu wypoczynkowego do 30 września następnego roku kalendarzowego. Oznacza to, że pracownik powinien rozpocząć urlop wypoczynkowy najpóźniej 30 września.

Przedawnienie urlopu

Jeśli jednak pomimo tego obowiązku zaległy urlop wypoczynkowy nie zostanie wykorzystany w terminie, pracownik nadal zachowuje do niego prawo. Roszczenie o udzielenie urlopu wypoczynkowego ulega przedawnieniu po 3 latach, w którym roszczenie stało się wymagalne. Termin przedawnienia urlopu wypoczynkowego rozpoczyna się zatem 30 września następnego roku kalendarzowego.

Przykład

Pracownik ma niewykorzystany urlop wypoczynkowy za rok 2025. Termin wykorzystania urlopu zaległego mija 30 września 2026 r. Termin przedawnienia urlopu upływa 30 września 2029 r.

Czy pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop wypoczynkowy bez jego zgody?

Ustawodawca przewidział jedną sytuację, w której pracodawca może udzielić urlopu wypoczynkowego (zaległego oraz bieżącego) bez wniosku pracownika, a także bez konieczności porozumienia, czy uzgadniania jej z pracownikiem. Ma ona miejsce w okresie wypowiedzenia umowy o pracę. W pozostałych przypadkach brak jest regulacji prawnych, które wprost przyznawałby pracodawcy takie uprawnienie lub je wykluczały. W tej sytuacji konieczne jest odwołanie się do orzecznictwa sądów a także do stanowisk prezentowanych przez organy nadzorcze, w szczególności Państwową Inspekcję Pracy.

Stanowisko Sądu Najwyższego i ministerstwa

Analiza wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2008 r. (sygn. akt II PK 313/07) prowadzi do wniosku, że pracodawca może skierować pracownika na zaległy urlop wypoczynkowy bez uzyskania zgody pracownika.

Z art. 168 K.P. wynika obowiązek pracodawcy udzielenia pracownikowi zaległego urlopu wypoczynkowego w terminie w przepisie tym określonym, a udzielenie urlopu we wskazanym terminie nie wymaga od pracodawcy uzyskania zgody pracownika i jest dla niego wiążące.

Stanowisko to potwierdziło również Ministerstwo Rodziny Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na interpelację nr 8918 z dnia 6 sierpnia 2020 r.

Stanowisko Państwowej Inspekcji Pracy (PIP)

Odmienne stanowisko prezentuje Państwowa Inspekcja Pracy, w której ocenie udzielenie pracownikowi urlopu bez jego woli, poza przypadkiem opisanym w art.167¹ K.P. [urlop w okresie wypowiedzenia], nawet jeśli dotyczy to urlopu zaległego, stanowi naruszenie jego praw i tym samym należy je uznać za niedopuszczalne.

Obowiązki pracownika i konsekwencje

Pracodawca ma jednak prawo zobowiązać pracowników do wskazania terminów wykorzystania zaległego urlopu w granicach określonych przepisami. Jeśli pracownik nie wywiązuje się z tego obowiązku, brak współpracy może zostać ukarany za pomocą dopuszczalnych środków porządkowych (karą upomnienia lub nagany) przewidzianych w art.108 Kodeksu Pracy. Zgodnie z powyższym, pracodawca może zobowiązać pracownika do wykorzystania zaległego urlopu i dochodzić realizacji tego obowiązku, nie ma jednak prawa samodzielnie narzucić konkretnego terminu jego wykorzystania.