Dlaczego tak wielu polskich przedsiębiorców świadczy swoje usługi dla klientów z innych państw Unii Europejskiej? Sprzyjają temu otwarte granice, powszechny dostęp do internetu oraz łatwość komunikacji z kontrahentami z najdalszych zakątków Europy. Każde takie udogodnienie wiąże się jednak z dodatkowymi obowiązkami, chociażby w zakresie podatku VAT. Przepisy prawa regulują nie tylko kwestię faktury i danych, które musi zawierać, ale także stosowania tzw. reverse charge, jeżeli zostaną spełnione określone warunki.
Czym jest import usług z krajów UE?
Przedsiębiorcy, którzy podejmują współpracę z zagranicznymi kontrahentami, zobowiązani są do umieszczenia adnotacji reverse charge na fakturze. Procedura odwrotnego obciążenia to nic innego, jak przeniesienie obowiązku rozliczenia podatku VAT ze sprzedawcy na nabywcę. Oznacza to, że kupujący, będący czynnym podatnikiem VAT, nalicza podatek z tytułu takiej transakcji. Ma jednak prawo do jego odliczenia. Otrzymuje fakturę dokumentującą import usług z Unii Europejskiej.
Zgodnie z art. 2 pkt 9 ustawy o VAT importem usług określa się transakcję, gdzie:
- usługobiorca to osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą lub osoba prawna, która posiada siedzibę działalności bądź stałe miejsce jej prowadzenia na terytorium Polski,
- podatnik posiada siedzibę działalności gospodarczej lub stałe miejsce jej prowadzenia na terytorium Polski oraz nabywa usługi od podatnika, którego siedziba lub stałe miejsce jej prowadzenia zlokalizowane jest poza granicami Polski,
- miejsce świadczenia usług to jednocześnie miejsce, w którym podatnik będący usługobiorcą ma siedzibę działalności gospodarczej (art. 28b. ustawy o VAT),
- usługa nie podlega odrębnym przepisom – nie jest opodatkowana w kraju dostawcy.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy transakcji importu usług? Z chwilą wykonania usługi. Oznacza to, że nabycie usług od podatnika z innego państwa członkowskiego wiąże się z koniecznością rozpoznania importu usług z tytułu otrzymanej faktury i opodatkowania transakcji w Polsce stawką VAT przeznaczoną dla danej usługi.
Należy pamiętać, że fakturę z adnotacją reverse charge należy wykazać w pliku JPK_V7 (po stronie podatku należnego i naliczonego) w odpowiednim okresie rozliczeniowym, w którym powstał obowiązek podatkowy z tytułu importu usług z UE. Na fakturze musi się znaleźć numer VAT podatnika-wystawcy, poprzedzony kodem PL, a także numer identyfikacji podatkowej nabywcy usługi, wraz z odpowiednim kodem państwa odbiorcy usługi.
Dyrektywa europejska VAT a reverse charge
Dyrektywa VAT ma zastosowanie dla wszystkich krajów członkowskich – każde z nich zobowiązane jest do implementacji, czyli wdrożenia do krajowego porządku prawnego jej przepisów. Europejski akt prawny w wielu miejscach przyzwala krajowym legislatorom na możliwość wyboru co do niektórych rozwiązań w zakresie opodatkowania VAT, lecz wszystkie państwa UE są obowiązane stosować te same reguły w kwestiach zasadniczych. W związku z tym takie kraje, jak Belgia, Francja i Włochy wprowadziły reverse charge dla towarów i usług. Natomiast w Niemczech, Austrii, Danii, na Węgrzech i Litwie podatnikiem przy dostawie krajowej jest sprzedawca, który powinien zarejestrować się w danym państwie do VAT i wystawić stosowną fakturę.
Czym jest reverse charge
Reverse charge, czyli odwrotne obciążenie, to mechanizm przenoszący obowiązek rozliczenia VAT ze sprzedawcy na nabywcę. Sprzedawca wystawia fakturę bez kwoty podatku, a nabywca sam wykazuje podatek należny w swojej deklaracji i w tym samym rozliczeniu odlicza go jako naliczony.
Dla podatnika o pełnym prawie do odliczenia transakcja jest neutralna kasowo. Podatek należny i naliczony zerują się, a mechanizm służy przede wszystkim uszczelnieniu systemu, bo eliminuje sytuacje, w których sprzedawca pobiera VAT i nie odprowadza go do urzędu.
Odwrotne obciążenie stosuje się najczęściej przy:
- imporcie usług od kontrahenta z innego państwa,
- wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów,
- dostawie towarów, dla której podatnikiem jest nabywca,
- transakcjach objętych krajowymi rozwiązaniami poszczególnych państw członkowskich.
Reverse charge na fakturze
Faktura w procedurze odwrotnego obciążenia różni się od zwykłej. Nie zawiera stawki ani kwoty podatku, a w ich miejsce pojawia się adnotacja wskazująca podstawę zastosowania mechanizmu.
Dokument powinien zawierać:
- adnotację reverse charge albo odwrotne obciążenie, zależnie od języka faktury,
- numer VAT UE sprzedawcy z prefiksem kraju,
- numer VAT UE nabywcy z prefiksem kraju,
- wartość netto bez wykazanej stawki i kwoty podatku,
- opcjonalnie wskazanie przepisu, na podstawie którego obowiązek przechodzi na nabywcę.
Brak numeru VAT UE którejkolwiek ze stron podważa prawo do zastosowania mechanizmu. Dlatego przed transakcją warto zweryfikować kontrahenta w systemie VIES, a wynik weryfikacji zachować.
Jak zaksięgować fakturę z reverse charge
Fakturę wykazujesz dwukrotnie w tym samym pliku JPK_V7: po stronie podatku należnego i po stronie naliczonego. Podatek liczysz według stawki właściwej dla danego świadczenia w Polsce, nawet jeśli w kraju sprzedawcy obowiązywałaby inna.
Przykład: otrzymujesz fakturę na 1 000 EUR za usługę marketingową od kontrahenta z Niemiec. Przeliczasz kwotę na złote według kursu z dnia poprzedzającego powstanie obowiązku podatkowego, naliczasz 23% VAT, wykazujesz go jako podatek należny i w tej samej deklaracji odliczasz jako naliczony.
Jeśli nie masz pełnego prawa do odliczenia, na przykład prowadzisz sprzedaż mieszaną, odliczysz tylko część. Wtedy mechanizm przestaje być neutralny i generuje realny koszt podatkowy.
Odwrotne obciążenie w transakcjach krajowych
W Polsce krajowe odwrotne obciążenie zostało zniesione z dniem 1 listopada 2019 roku. Wcześniej obejmowało między innymi wyroby stalowe, elektronikę i usługi budowlane świadczone przez podwykonawców.
Zastąpił je obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności, czyli split payment, dla towarów i usług wymienionych w załączniku 15 do ustawy o VAT, przy transakcjach powyżej 15 000 zł brutto. W tym modelu sprzedawca wykazuje VAT normalnie, ale kwota podatku trafia na wydzielony rachunek VAT nabywcy.
Konsekwencja praktyczna jest istotna: jeśli kontrahent krajowy wystawia dziś fakturę z adnotacją odwrotnego obciążenia dla dostawy krajowej, jest to najprawdopodobniej błąd wymagający korekty.
Reverse charge w wybranych krajach UE
Dyrektywa VAT pozostawia państwom członkowskim swobodę w zakresie krajowych zastosowań mechanizmu. Dlatego ta sama transakcja może być rozliczana inaczej w zależności od kraju.
| Kraj | Podejście do dostaw krajowych |
|---|---|
| Belgia, Francja, Włochy | szerokie zastosowanie odwrotnego obciążenia dla części towarów i usług |
| Niemcy, Austria, Dania, Węgry, Litwa | podatnikiem przy dostawie krajowej jest sprzedawca, który musi zarejestrować się lokalnie do VAT |
| Polska | krajowe odwrotne obciążenie zniesione w 2019 roku, zastąpione split payment |
Przed rozpoczęciem sprzedaży w nowym kraju trzeba sprawdzić lokalne przepisy. Błędne założenie, że skoro mechanizm działa w jednym państwie, zadziała i w drugim, prowadzi do zaległości podatkowych i obowiązku rejestracji z datą wsteczną.
Najczęstsze pytania
Co oznacza reverse charge na fakturze?
Że obowiązek rozliczenia VAT przechodzi na nabywcę. Sprzedawca nie wykazuje podatku, a nabywca sam go nalicza i wykazuje w swojej deklaracji.
Kto rozlicza VAT przy odwrotnym obciążeniu?
Nabywca towaru lub usługi. On wykazuje podatek należny i on ma prawo odliczyć go jako naliczony.
Czy reverse charge nadal obowiązuje w Polsce?
W transakcjach krajowych nie, został zniesiony 1 listopada 2019 roku. Nadal obowiązuje przy imporcie usług i wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów.
Jaką stawkę zastosować przy imporcie usług?
Stawkę właściwą dla tej usługi w Polsce, niezależnie od stawek obowiązujących w kraju sprzedawcy.
Co gdy kontrahent nie ma numeru VAT UE?
Mechanizmu nie można zastosować. Transakcję trzeba rozliczyć na zasadach ogólnych, a sprzedawca może być zobowiązany do rejestracji w kraju nabywcy.
