Blog

Rada Unii Europejskiej po wielu miesiącach prac, obrad i konsultacji, z dniem 11 marca 2025 roku dokonała oficjalnego zatwierdzenia pakietu zmian w zakresie podatku VAT w Unii Europejskiej – ViDA. W rezultacie tej decyzji konieczne będą zmiany w dyrektywie VAT oraz rozporządzeniach. Rozporządzenia wykonawcze w tym zakresie wejdą w życie po upływie 20 dni od ich publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Będą one obowiązywać automatycznie, przy czym należy pamiętać, że zmiany w dyrektywie VAT, aby doszły do skutku, wymagają wprowadzenia zmian w prawie przez każde z państw członkowskich Unii Europejskiej do ich własnych systemów prawnych.

Trzy główne filary zmian w ramach reformy ViDA (VAT in the Digital Age)

Jednoita rejestracja VAT w ramach Unii Europejskiej

W roku 2028 dojdzie do znacznego rozszerzenie mechanizmu odwrotnego obciążenia w zakresie Art. 194 Dyrektywy Unijnej VAT (reverse charge) przy sprzedaży towarów i usług na rzecz kontrahentów zarejestrowanych do VAT w innym kraju UE, przez dostawców, którzy na terytorium tego kraju nie posiadają stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej ani siedziby.

W tym samym roku, zostanie także poszerzony zakres systemu OSS (One Stop Shop) o przemieszczanie własnych towarów na terenie wspólnoty oraz wszystkie rodzaje sprzedaży B2C realizowane poza granicami kraju sprzedawcy.

Zmiany w zakresie obowiązków sprawozdawczości VAT oraz e-fakturowania

Od samego początku obowiązywania pakietu reform ViDA państwa członkowskie zyskają natychmiastowe prawo do wdrażania e-fakturowania, przy czym należy pamiętać, że w wielu państwach UE system e-fakturowania jest już wprowadzany, lub został wprowadzony. Należy pamiętać, iż w obecnym kształcie przepisy unijne przewidują, że faktura elektroniczna i faktura papierowa, są traktowane na równi, po wejściu reformy ViDA jedynym poprawnym rodzajem faktury posiadającej legitymację prawną, będzie e-faktura.

Wraz z rokiem 2030 zostanie wprowadzony obowiązek e-fakturowania w rozliczeniach transgranicznych w UE oraz obligatoryjne wymagania w zakresie cyfrowego raportowania (Digital Reporting Requirements) dotyczące transakcji wewnątrzwspólnotowych B2B, zastępujące obecne informacje podsumowujące z ang. European Community Sales List – ECSL.

W zakresie unijnego procesu fakturowania transakcji wewnątrzwspólnotowych, każda firma, będzie miała 2 dni na wystawienie e-faktury od momentu powstania obowiązku podatkowego, oraz dwa dni na przesłanie tych faktur do e-systemu fakturowego.

W roku 2035 dojdzie również do ujednolicenia istniejących krajowych systemów cyfrowego raportowania. Państwa posiadające zatwierdzone już rozwiązania (m.in. Włochy, Francja, Polska, Niemcy, Rumunia czy Belgia) będą musiały zapewnić ich zgodność z wytycznymi ViDA do tego terminu.

Zasady dotyczące rozliczania VAT w obszarze platform internetowych

W roku 2030, wejdą w życie wytyczne i przepisy w zakresie obowiązków raportowania transakcji przez platformy internetowe.

Obecnie platformy internetowe pośredniczące w sprzedaży towarów traktowane są jako domniemany dostawca towarów sprzedawanych przez firmy za ich pośrednictwem. Po wejściu w życie pakietu ViDA, zakres obowiązków platform internetowych zostanie rozszerzony o usługi noclegowe i transportu osób, jak również platformy internetowe będą traktowane jako domniemany dostawca w zakresie transakcji wewnątrzwspólnotowych B2B prowadzonych za ich pośrednictwem.

Generalne założenia reformy ViDA

Cała reforma rozpoczęła się w dniu 8 grudnia 2022 roku – wtedy to Komisja Europejska przedstawiła oficjalny projekt reformy „VAT in the Digital Age” – ViDA. W taki sposób rozpoczął się proces konsultowania i negocjacji na forum Rady UE oraz w Parlamencie Europejskim przyszłego kształtu przepisów i regulacji, które miałyby obowiązywać w całej Unii Europejskiej w zakresie podatku VAT, sposobu opodatkowania i wymogów w zakresie tax/VAT compliance podmiotów gospodarczych, które działają na rynku międzynarodowym w ramach Unii Europejskiej.

Powodem rozpoczęcia rozmów na temat reformy podatków w tym zakresie w ramach Rady Unii Europejskiej i Parlamencie Europejskim, były ciągłe problemy Państw Członkowskich, które nie mogą sobie poradzić z olbrzymią luką VAT, nierzetelnymi firmami, czy „mafiami VAT-owskimi” które wykorzystują luki prawne, oraz złożoną sytuację, i albo nie płacą VAT od transakcji od których winny uiszczać podatek, albo wręcz prowadzą działalność przestępczą prowadzącą do wyłudzeń tego podatku w ramach Unii Europejskiej i jej nieefektywnych struktur w tym zakresie.

Główne elementy wielkiej reformy w zakresie pakietu ViDA:

• Wprowadzenie obowiązkowego systemu e-fakturowania (ang. e-invoicing) i raportowania w czasie rzeczywistym transakcji w ramach całej Unii Europejskiej, co ma na celu zmniejszenie luki w VAT i przyspieszenie procesu wymiany informacji między administracjami podatkowymi w UE.
• Rozszerzenie zakresu tzw. One Stop Shop (OSS) – czyli uproszczonego systemu rozliczania VAT – obecnie stosowanego w transakcjach B2C, tak aby obejmował także transakcje B2B, co ma ograniczyć liczbę rejestracji VAT w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej.
• Usprawnienie raportowania i wymiany danych pomiędzy organami podatkowymi państw członkowskich, a także rozszerzenie obowiązków w zakresie raportowania dla platform internetowych (m.in. w odniesieniu do krótkoterminowego wynajmu nieruchomości i usług przewozu osób).
• Dążenie do pełnej cyfryzacji rozliczeń VAT w UE, co ma ułatwić przedsiębiorstwom międzynarodowym funkcjonowanie na jednolitym rynku wewnętrznym oraz zwiększyć efektywność kontroli podatkowych.

Sposobem na wprowadzenie nowych regulacji i osiągniecie w rezultacie pożądanych efektów, ma być ujednolicenie przepisów i wymagań technicznych w całej UE, aby zminimalizować różnice w krajowych systemach raportowania, fakturowania i kontrolowania podatków.

Kogo dotyczą wprowadzane zmiany?

Głównymi zainteresowanymi wprowadzaną reformą powinny być przedsiębiorstwa prowadzące sprzedaż B2B i B2C na terytorium UE – zarówno zarejestrowane już w systemie OSS, jak i te, które świadczą usługi czy dostarczają towary na terenie różnych państw członkowskich.

Kolejną grupą podmiotów, które zostały wzięte pod „lupę” i których działalność jest przedmiotem zainteresowania władz podatkowych w całej Unii Europejskiej, są platformy cyfrowe (głównie dotyczące wynajmu krótkoterminowego i przewozu osób) – będą one objęte nowymi obowiązkami raportowania i poboru VAT w imieniu firm używających ich portali, do sprzedaży swoich towarów i usług.

W rezultacie wprowadzanych zmian wszyscy podatnicy prowadzący działalność w ramach Unii Europejskiej, zarówno wykorzystujący tradycyjne formy rozwiązań używanych do fakturowania i ewidencjonowania sprzedaży, jak i te podmioty, które już stosują e-fakturowanie, będą stopniowo zobligowane do wdrożenia obowiązkowego e-fakturowania i raportowania w czasie rzeczywistym transakcji gospodarczych w poszczególnych państwach członkowskich w ramach Unii Europejskiej.

Prowadzona reforma ViDA, w swoim zakresie, ma bardzo duży wpływ na dwa podstawowe kanały dystrybucji i rodzaje transakcji, B2B – ang. business to business oraz B2C – ang. business to consumer.

• W zakresie transakcji B2B – reforma wprowadzenia obowiązku e-fakturowania i raportowania w czasie rzeczywistym (tzw. real-time reporting), co z całą pewnością znacząco zmieni proces wystawiania i odbierania faktur między przedsiębiorcami. Zgodnie z założeniami ma zostać rozszerzona formuła One Stop Shop (tzw. OSS) także na transakcje B2B w celu ułatwienia rozliczeń VAT i uniknięcia rejestracji do VAT w wielu krajach w ramach Unii Europejskiej.
• Z kolei, jeśli chodzi o transakcje B2C – planowane zmiany wprowadzają dalsze uproszczenia w ramach OSS (lub IOSS w przypadku sprzedaży towarów importowanych o niewielkiej wartości) ma dojść do jeszcze większego ograniczenia formalności i liczby deklaracji składanych w różnych krajach. Dodatkowo należy się spodziewać zmian w sposobie poboru i raportowania VAT przy sprzedaży konsumenckiej usług na odległość.

Wpływ reformy ViDA na rejestracje VAT, deklaracje VAT, ESL, Intrastat

• Rejestracje VAT – w zakresie reformy ViDA, planowane rozszerzenie raportowania transakcji w ramach One Stop Shop (OSS) ma umożliwić przedsiębiorcom rozliczanie większego zakresu transakcji międzynarodowych pod jednym numerem VAT, a tym samym doprowadzi to do ograniczenia konieczność rejestracji do VAT w wielu państwach członkowskich.
• Deklaracje VAT – wprowadzenie zharmonizowanych wymogów co do raportowania w czasie rzeczywistym i e-fakturowania przełoży się na zmianę formy i częstotliwości przesyłania danych do organów podatkowych. ViDA zakłada, iż w rezultacie dojdzie z ujednolicenia w zakresie raportowania VAT w ramach Unii Europejskiej, szczególnie jeśli chodzi o transakcje wewnątrzwspólnotowe. Poszczególne kraje będą wdrażać systemy zbliżone do już funkcjonujących (np. polski KSeF, włoski SdI).
• ESL (ang. European Sales List) i Intrastat – docelowo część informacji raportowanych obecnie w deklaracjach ESL czy Intrastat będzie automatycznie pozyskiwana przez organy podatkowe z systemów e-fakturowania i raportowania w czasie rzeczywistym. Doprowadzi to w rezultacie do rezygnacji z obowiązku składania informacji podsumowujących ESCL/ESL i intrastat, które to dane będą pobierane z raportów składanych w zakresie VAT w ramach One Stop Shop.

Prowadzisz sprzedaż do Niemiec i zastanawiasz się, jak prawidłowo rozliczać VAT? Wybór między VAT OSS a VAT DE zależy od kilku kluczowych czynników, takich jak sposób sprzedaży, miejsce magazynowania towaru i rodzaj klientów (B2B czy B2C). Kiedy wystarczy VAT OSS? Kiedy konieczna jest rejestracja do VAT DE? Czy można korzystać z obu systemów jednocześnie? Sprawdź nasz przewodnik i dowiedz się, który system najlepiej pasuje do Twojego biznesu!

VAT OSS – czym jest i dla kogo?

Jeśli prowadzisz sprzedaż na terenie Unii Europejskiej, szczególnie do Niemiec, prawdopodobnie spotkałeś się z pojęciami VAT OSS i VAT DE. Oba systemy służą do rozliczania podatku VAT, ale różnią się zasadami działania oraz sytuacjami, w których powinieneś z nich korzystać. W tym artykule wyjaśnimy kluczowe różnice i pomożemy Ci zdecydować, który system jest odpowiedni dla Twojego biznesu.

VAT OSS (One Stop Shop) to uproszczony system rozliczania VAT dla firm sprzedających towary i usługi B2C (do konsumentów) na terenie UE. Dzięki niemu przedsiębiorcy mogą rozliczać VAT w jednym kraju, zamiast rejestrować się osobno w każdym państwie członkowskim.

Kiedy rozliczać VAT OSS?

• Jeśli sprzedajesz towary do klientów indywidualnych w różnych krajach UE.
• Jeśli Twoja łączna sprzedaż B2C w UE przekracza 10 000 EUR rocznie (w przeciwnym razie możesz rozliczać VAT w swoim kraju).
• Jeśli chcesz uniknąć obowiązku rejestracji VAT w wielu krajach.
• Jeśli sprzedajesz usługi cyfrowe (np. kursy online, e-booki, aplikacje) konsumentom w UE.

Przykład: Masz sklep internetowy w Polsce i sprzedajesz produkty klientom w Niemczech, Francji i Hiszpanii. Jeśli Twój roczny obrót przekroczy 10 000 EUR, możesz rozliczać podatek VAT w Polsce poprzez VAT OSS, zamiast rejestrować się osobno w każdym kraju.

Kiedy musisz zarejestrować się do VAT DE?

• Jeśli magazynujesz towar w Niemczech (np. korzystasz z Amazon FBA w Niemczech).
• Jeśli przekraczasz próg 10 000 EUR, ale chcesz rozliczać VAT lokalnie zamiast przez OSS.
• Jeśli sprzedajesz towary B2B do firm niemieckich (w takim przypadku OSS nie ma zastosowania).
• Jeśli posiadasz stałe miejsce prowadzenia działalności w Niemczech.

Przykład: Jeśli korzystasz z magazynu Amazon FBA w Niemczech i sprzedajesz towary klientom w Niemczech, musisz zarejestrować się do VAT DE, nawet jeśli rozliczasz inne transakcje poprzez VAT OSS.

VAT OSS czy VAT DE – co wybrać?

• Wybierz VAT OSS, jeśli sprzedajesz B2C na odległość i chcesz uprościć rozliczenia w całej UE.
• Musisz zarejestrować się do VAT DE, jeśli magazynujesz towary w Niemczech lub sprzedajesz tam firmom (B2B).
• Możesz korzystać z obu systemów jednocześnie – VAT OSS do sprzedaży transgranicznej, a VAT DE do lokalnej sprzedaży i magazynowania w Niemczech.

EFF – kompleksowa obsługa VAT OSS i VAT DE

Niezależnie od tego, czy potrzebujesz rejestracji w VAT OSS, czy VAT DE, EFF zapewnia kompleksowe wsparcie w zakresie rejestracji i rozliczeń podatkowych. Skontaktuj się z nami, aby zoptymalizować swoje rozliczenia i uniknąć błędów podatkowych!

W ostatnim artykule „Obieg zamknięty w przedsiębiorstwie” omówiliśmy, co oznacza obieg zamknięty dla firm i w jaki sposób firmy mogą przyczynić się do rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym, jednocześnie czerpiąc z niej korzyści finansowe.

Obieg zamknięty

W dążeniu do obiegu zamkniętego wyróżniamy trzy główne cele:

• „Zamykanie pętli”, czyli zwracanie zasobów z powrotem do systemu w celu zmniejszenia potrzeby wydobywania nowych materiałów (np. recykling).
• „Spowolnienie pętli”, czyli wydłużenie żywotności produktów w celu zmniejszenia eksploatacji (np. poprzez naprawę).
• „Zawężanie pętli”, czyli zwiększanie wydajności zasobów w celu zminimalizowania negatywnych skutków procesów produkcyjnych (np. energooszczędne maszyny).

Wskaźniki

Aby mierzyć postępy w realizacji tych celów, firmy mogą ustanowić własne wskaźniki i KPI dla obiegu zamkniętego. Na przykład Duni Group, której częścią jest EFF, w związku z firmową inicjatywą Circulat at Scale, mierzy zużycie pierwotnego plastiku i materiałów z certyfikatem FSC.

Poniższa grafika przedstawia kilka dostępnych narzędzi i systemów do pomiaru różnych elementów cyrkularności dla firm. Niektóre z nich, takie jak GRI 306, koncentrują się na raportowaniu, a dzięki swojej ogólności mogą mieć uniwersalne zastosowanie. Inne, takie jak CIRCelligence, są bardziej dostosowane do potrzeb konkretnego klienta.

Modele te wykorzystują wskaźniki o szerokim zakresie danych, które pozwalają na określenie metod zamykania, spowalniania i zawężania pętli. Inne koncentrują się bardziej na wpływie obiegu zamkniętego na przychody czy ogólną sytuację przedsiębiorstwa, bądź na systemach wdrożonych w celu umacniania obiegu zamkniętego. Dla kilku z tych frameworków można zobaczyć poniższy podział

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat któregokolwiek z tych (lub innych) wskaźników cyrkularności lub jeśli jesteś ciekawy, jak opracować własne, skontaktuj się z ekspertem ds. zgodności środowiskowej EFF, Diego Perdomo, lub ekspertem ds. zrównoważonego rozwoju EFF, Marie Gomersall.

Źródła:

– “Circularity indicators in practice: Exploring companies’ application and linkages to sustainability” by Emilia Paredes Bassi (2023) as published by Lund University IIIEE
– “Measuring circularity at the corporate level” by Irene Martinetti and Jarkko Havas (2021) as published in the journal Field Actions Science Reports
– “Product design and business model strategies for a circular economy” by Bocken et al. (2015) as published in the Journal of Industrial and Production Engineering
– “How can organisations measure their level of circularity? A review of available tools” by Valls-Val, Ibáñez-Forés, & Bovea (2022) as published in the Journal of Cleaner Production
– World Business Council Circular Transition Indicators
– Duni Group “Becoming Circular at Scale”
– Ellen MacArthur Foundation Circulytics indicators
– EU Circular Economy Monitoring Framework
– Duni Group Boston Consulting Group & Circular Economy CIRCelligence
– Duni Group Circular Economy & PACE

W tym artykule dowiesz się, czym jest przedstawiciel podatkowy, kiedy jest wymagany oraz jakie korzyści przynosi jego ustanowienie. Przedstawimy listę krajów UE, w których firmy spoza Unii muszą go wyznaczyć, oraz wyjaśnimy, jakie obowiązki na nim ciążą. Jeśli planujesz działalność na rynkach europejskich, warto wiedzieć, jak uniknąć skomplikowanych formalności i ograniczyć ryzyko podatkowe.

Kim jest przedstawiciel podatkowy?

Przedstawiciel podatkowy (ang. fiscal representative) to podmiot, który działa w imieniu zagranicznej firmy w zakresie rozliczeń podatkowych, w szczególności VAT. Jego główne zadania to:

• zapewnienie zgodności działalności z lokalnymi przepisami podatkowymi,
• reprezentowanie przedsiębiorstwa przed urzędami skarbowymi,
• w niektórych przypadkach solidarna odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe swojego klienta.

Firmy z UE – kiedy warto ustanowić przedstawiciela podatkowego?

Podmioty posiadające siedzibę działalności gospodarczej lub stałe miejsce prowadzenia działalności na terenie UE mogą, ale nie muszą, ustanowić przedstawiciela podatkowego. Jest to rozwiązanie opcjonalne, które może uprościć procesy rozliczeniowe i administracyjne.
Firmy spoza UE – w tych krajach przedstawiciel podatkowy jest obowiązkowy
Jeśli firma nie ma siedziby na terenie Unii Europejskiej, niektóre kraje wymagają ustanowienia przedstawiciela podatkowego do prawidłowego rozliczania VAT i innych zobowiązań podatkowych.

Do państw, które wprowadziły ten obowiązek, należą:

• Austria
• Bułgaria
• Estonia
• Finlandia
• Grecja
• Węgry
• Portugalia
• Rumunia
• Słowenia
• Hiszpania
• Szwecja

Korzyści z ustanowienia przedstawiciela podatkowego:

Chcesz w bezpieczny i zgodny z prawem sposób prowadzić działalność na terenie Unii Europejskiej? Powierz nam swoje rozliczenia VAT w ramach instytucji przedstawiciela podatkowego – zadbamy, aby były one poprawne, terminowe i kompletne.

Dzięki temu:

• unikniesz skomplikowanych formalności związanych z lokalnymi regulacjami,
• zminimalizujesz ryzyko błędów i sankcji podatkowych,
• zapewnisz swojej firmie płynność operacyjną,
• skupisz się na rozwoju biznesu, a my zajmiemy się Twoimi obowiązkami podatkowymi.

Jak możemy pomóc?

W większości z wyżej wymienionych krajów EFF oferuje kompleksowe wsparcie dla firm, posiadających siedzibę w jednym z kraju UE, jak i spoza Unii Europejskiej, pomagając w:

• rejestracji VAT,
• składaniu cyklicznych deklaracji podatkowych,
• spełnianiu wymagań lokalnych administracji skarbowych.

Dzięki doświadczeniu, znajomości przepisów a także 14 języków europejskich, nasi specjaliści zapewniają sprawne funkcjonowanie Twojego biznesu na rynkach europejskich.

Unia Europejska (UE) wdrożyła politykę Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) poprzez takie akty prawne jak Dyrektywa w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego oraz Dyrektywa w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, sposób ich realizacji w poszczególnych państwach członkowskich wciąż się różni i ewoluuje.

Różnice w realizacji przepisów dotyczących Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta

Wymagania dotyczące zgodności, raportowania oraz obciążeń finansowych mogą się znacznie różnić. 

Co więcej, nie tylko Państwa członkowskie UE realizują przepisy dotyczące Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP) w różny sposób  ale dotyczy to również pozostałych krajów na świecie. 

Różnice wynikają z kilku kluczowych powodów: 

• Różnice w systemach prawnych i administracyjnych  
• Wpływ powiązanych interesariuszy (m.in. lokalni producenci)  
• Stopień dostosowania rynku do nowych regulacji 
• Różnice w infrastrukturze i poziomie rozwoju gospodarczego   
• Zróżnicowane priorytety ekologiczne  
• Elastyczność dyrektywy  

Zrozumienie różnic pomiędzy sposobami implementacji przepisów jest kluczowe dla firm działających na wielu rynkach. W niniejszym artykule przyjrzymy się systemom ROP wdrażanych w krajach poza UE, analizując, jak największe gospodarki świata adaptują i wdrażają te zasady w unikalnych dla nich warunkach. 

Przepisy Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta w różnych krajach 

Trendy i przewidywania 

Strategie ROP i ich zakres znacznie różnią się w poszczególnych krajach, nawet wśród tych, które wdrażają te polityki od wielu lat. W niektórych krajach przepisy dotyczące ROP zarządzane są na szczeblu krajowym w innych zaś tylko regionalnie. Odpowiedzialność za wdrażanie i egzekwowanie przepisów również jest różna – czasem są kontrolowane przez rządy, czasem przez stowarzyszenia branżowe, a w wielu przypadkach tworzone są koalicje wielu interesariuszy.  

Głównymi obszarami zainteresowania są zazwyczaj opakowania i tworzywa sztuczne jednorazowego użytku. Coraz większy nacisk kładzie się odpowiedzialność za odpady elektroniczne. 

Przewidywania ekspertów branżowych mówią o tym, że zasady ROP staną się bardziej rygorystyczne, poszerzone zostaną wymogi sprawozdawcze i zwiększone będą sankcje za niespełnienie przepisów. Wiele krajów oprócz najważniejszych kategorii, takich jak opakowania i elektronika, rozszerza ramy rozszerzonej odpowiedzialności producenta o branże takie jak: tekstylia, meble i inne dobra trwałego użytku. Coraz większy nacisk będzie również kładziony na przejrzystość, a cyfrowe bazy danych odpowiedzialności producenta (np. Kanadyjski Federalny Rejestr Tworzyw Sztucznych) staną się coraz bardziej powszechne. 

Biorąc pod uwagę dynamiczny charakter ram rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) na całym świecie, oczywiste jest, że systemy te stale ewoluują w odpowiedzi na zmieniające się otoczenie środowiskowe, gospodarcze i regulacyjne. W związku z tym, zainteresowane strony muszą zachować elastyczność i zwracać uwagę na trendy i zmiany w polityce zarówno krajowej jak i międzynarodowej. 

Rekomendacje dla firm 

Chcąc wyprzedzić zmieniające się wymagania dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta, firmy powinny: 

• Monitorować zmiany w przepisach: Przepisy dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta stale się zmieniają, a śledzenie nowych przepisów na poziomie krajowym, regionalnym i międzynarodowym jest niezbędne. 
• Inwestowanie w projektowanie produktów: Planowanie procesu projektowania swoich produktów np. pod kątem zwiększania możliwość recyklingu i optymalizacji zużycia materiałów może pomóc firmom obniżyć koszty produkcyjne i dostosować się do nadchodzących przepisów. 
• Angażowanie się w partnerstwa branżowe: Wiele udanych programów ROP jest prowadzonych przez koalicje branżowe. Przedsiębiorstwa powinny rozważyć możliwość nawiązania współpracy z innymi zainteresowanymi stronami, aby podzielić się doświadczeniem i dobrymi praktykami związanymi z przestrzeganiem przepisów. 
• Zwiększenie przejrzystości i sprawozdawczości: Kluczowe staje się wdrożenie zaawansowanych systemów monitorowania i raportowania. Firmy powinny opracować i stosować efektywne mechanizmy gromadzenia, analizy oraz przekazywania danych, które umożliwią skuteczne śledzenie zgodności z wymogami regulacyjnymi oraz zapewnią pełną przejrzystość operacyjną. 

Wraz z ewolucją globalnej polityki ROP, firmy z proaktywnym podejściem będą lepiej przygotowane na nowe regulacje, skuteczniej ograniczą swój wpływ na środowisko i umocnią pozycję marki na rynku zorientowanym na zrównoważony rozwój. Kluczem do długoterminowego sukcesu w gospodarce obiegu zamkniętego stanie się uważne śledzenie zmian w przepisach oraz wdrażanie najlepszych praktyk. 

Źródła:

– Rozszerzona odpowiedzialność producenta (ROP) w globalnym przemyśle opakowaniowym 
– Przepisy dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta za opakowania na całym świecie 
– ROP by Product Archives – Product Stewardship Institute 
– Przepisy dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP)  
– Perspektywy dla administracji Trumpa w zakresie regulacji, egzekwowania i sporów sądowych dotyczących środowiska, energii i zasobów naturalnych 
– Pharmaceuticals Archives – Product Stewardship Institute  
– Przepisy dotyczące opakowań ROP w Kanadzie: Gdzie teraz jesteśmy?   
– Ostatnie zmiany dotyczące rozszerzonej odpowiedzialności producenta w Kanadzie 
– Brazylijskie Ministerstwo Środowiska będzie egzekwować rozwiązania dotyczące odpadów produktowych | BVRIO (Krzywe) 
– Brazylijskie przepisy dotyczące odpadów stałych – Circular Action Hub 
– Precz ze starym: zmiany w gospodarce odpadami stałymi w Brazylii | Enhesa (Enhesa) 
– Wyzwania w meksykańskich celach recyklingu odpadów elektronicznych 
– Rozszerzona odpowiedzialność producenta w Meksyku.pdf 
– Rozszerzona odpowiedzialność producenta | RKC-MPD 
– Recykling pojazdów wycofanych z eksploatacji: analiza porównawcza Chin i Japonii – Auto Recycling World 
– Rozszerzona odpowiedzialność producenta | RKC-MPD 
– Gospodarka odpadami stałymi i technologia recyklingu w Japonii.pdf 
– System rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) w Korei Południowej 
– Przewodnik po zgodności z ROP w Indiach  
– Australia proponuje reformę przepisów dotyczących opakowań, w tym ROP dla opakowań | ChemLinked (Związek z Chemią) 
– Zarządzanie produktem – DCCEEW 
– Reforma przepisów dotyczących opakowań: Podsumowanie konsultacji – DCCEEW 
– Przepisy z sekcji 18 | Rozszerzona odpowiedzialność producenta 

W ostatnich latach polityka klimatyczna stawała się jednym z filarów strategii zrównoważonego rozwoju dla firm na całym świecie. Obowiązek raportowania ESG (Environmental, Social, Governance) miało na celu zwiększenie przejrzystości w zakresie działań prośrodowiskowych i zachęcanie przedsiębiorstw do podejmowania realnych działań zapobiegawczych, naprawczych i dostosowujących do skutków zmiany klimatu. Jednak plany złagodzenia obowiązków raportowania ESG, zawarte w propozycji Komisji Europejskiej tzw. Omnibusie, mogą spowodować poważne konsekwencje – zarówno dla środowiska, jak i dla gospodarki.

Spowolnienie polityki klimatycznej – krótkoterminowa oszczędność, długoterminowa katastrofa 

Propozycja ograniczenia liczby firm zobowiązanych do raportowania ESG ma swoje zalety i jest atrakcyjna dla firm, które chcą uniknąć dodatkowych kosztów administracyjnych. Jednak krótkoterminowe oszczędności nie zrównoważą długofalowych skutków. Bez transparentnego raportowania firmom łatwiej będzie ograniczyć inwestycje w ekologiczne technologie i dostosowanie do nowych realiów klimatycznych. To oznacza, że: 

• Mniej firm będzie monitorować swoje emisje gazów cieplarnianych i efektywność energetyczną. 
• Ograniczone zostaną inicjatywy mające na celu dekarbonizację produkcji i łańcucha dostaw. 
• Firmy będą mniej skłonne do wdrażania strategii adaptacyjnych, takich jak ochrona przed ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. 

Dlatego bardzo istotne jest, by podkreślać cel wydania Omnibusa. Uproszczenie wymogów raportowych nie ma na celu poluzowania strategii klimatycznych. Wręcz przeciwnie – ograniczenie zasób firmy na skomplikowane raportowanie ma dać firmom przestrzeń na jak najszybsze wdrażanie działań w życie. W skrócie: Więcej działań, mniej biurokracji – potrzebny jest krok w stronę realnych rezultatów. 

Firmy powinny pamiętać, że bez odpowiednich działań ograniczających, zmiana klimatu będzie postępować coraz szybciej, a jej skutki będą odczuwalne na wielu płaszczyznach.

Oto kilka przykładów realnych konsekwencji: 

• Ekstremalne zjawiska pogodowe uderzą w infrastrukturę – Gwałtowne burze, powodzie i fale upałów będą coraz częstsze i coraz bardziej intensywne. Bez odpowiedniego przygotowania i adaptacji, firmy narażone na te zagrożenia poniosą ogromne straty finansowe. Przykładem mogą być powodzie w Niemczech w 2021 roku, które kosztowały gospodarkę ponad 30 miliardów euro. 
• Problemy z dostawami surowców i zakłócenia w łańcuchach dostaw – Susze i inne anomalie pogodowe negatywnie wpłyną m.in. na rolnictwo, co doprowadzi do wzrostu cen żywności i surowców. Firmy nieprzygotowane na tego typu sytuacje staną przed poważnymi problemami operacyjnymi. 
• Zwiększone koszty ubezpieczeń i strat finansowych – Ubezpieczyciele już teraz podnoszą składki dla firm znajdujących się na terenach zagrożonych skutkami zmian klimatu. Wraz z eskalacją problemu firmy będą zmuszone płacić coraz więcej, co wpłynie na ich rentowność. 
• Utrata zaufania inwestorów i konsumentów – Inwestorzy coraz częściej uwzględniają ESG w swoich decyzjach finansowych. Firmy, które ograniczą raportowanie i działania klimatyczne, mogą stracić dostęp do finansowania i zmierzyć się z odpływem kapitału. 

Dlaczego przejrzystość ESG jest kluczowa? 

Odpowiedzialne raportowanie ESG nie jest tylko biurokratycznym obowiązkiem – to mechanizm, który mobilizuje przedsiębiorstwa do realnych działań na rzecz klimatu. Transparentność umożliwia ocenę postępów i zwiększa presję na firmy, aby wdrażały zrównoważone strategie na szeroką skalę.  

Jeżeli konsekwencją ograniczenia obowiązku raportowania ESG okaże się zaprzestanie działań w tych obszarach, stanowić to będzie krok wstecz w walce ze zmianą klimatu. Wzrost ryzyka klimatycznego i jego konsekwencje będą kosztować gospodarki na całym świecie miliardy dolarów rocznie. Jeśli firmy nie podejmą działań już teraz, za kilka lat będą zmuszone zmierzyć się z jeszcze większymi stratami – zarówno finansowymi, jak i środowiskowymi. Zmiana klimatu nie czeka na sprawozdania – postępuje niezależnie od politycznych decyzji. Firmy, które dziś zignorują odpowiedzialność za swoje działania, jutro będą musiały zmierzyć się z kosztami, których nie da się już uniknąć. 

Źródła 

– Powódź w Niemczech. 30 mld euro na fundusz odbudowy 

Propozycje Komisji Europejskiej dotyczące uproszczenia regulacji ESG w ramach tzw. Pakietu Omnibus opublikowane 26.02.2025r. wywołały szeroką debatę na temat ich wpływu na funkcjonowanie firm. Głównym celem zmian jest zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw oraz poprawa ich konkurencyjności. Istnieje jednak ryzyko, że ograniczenie obowiązków raportowania ESG może w długiej perspektywie prowadzić do zaniku dostępności kluczowych danych ESG dla inwestorów oraz utrudnienia monitorowania postępów w zakresie zrównoważonego rozwoju.

Deregulacja ESG – zamierzenia i konsekwencje

Oba pakiety legislacyjne – Omnibus I i Omnibus II – mają na celu uproszczenie wymagań dla przedsiębiorstw, zwłaszcza w zakresie dyrektywy CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive) oraz dyrektywy CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive). Kluczowym założeniem jest redukcja obowiązków administracyjnych o około 80%.

W Polsce obowiązki sprawozdawcze miałyby obejmować jedynie około 500 firm, zamiast 3500 przewidzianych wcześniej.

Nowe regulacje obejmą jedynie największe przedsiębiorstwa, które:

• zatrudniają ponad 1000 pracowników
• oraz osiągają roczne przychody przekraczające 50 mln euro lub mające sumę bilansową powyżej 25 mln euro

Wszystkie inne spółki będą mogły raportować dobrowolnie (korzystając ze standardu VSME), który docelowo zostanie wydany w formie rozporządzenia delegowanego.

Zmieniono także harmonogram raportowania. Firmy, które miały po raz pierwszy opublikować raport zrównoważonego rozwoju w 2026 lub 2027 roku, otrzymają dodatkowe dwa lata na dostosowanie się do nowych wymagań.

Ponadto, sektorowe normy raportowania zostały usunięte, co oznacza, że firmy nie będą musiały dostosowywać raportów do specyficznych wytycznych dla danej branży.

Wpływ na konkurencyjność polskich firm

Propozycja zmiany w regulacjach ESG wywołują mieszane reakcje wśród przedsiębiorstw i ekspertów. Z jednej strony, uproszczenie wymogów raportowania pozwoli wielu firmom na redukcję kosztów związanych z przygotowywaniem raportów ESG oraz wdrażaniem odpowiednich systemów monitorowania danych. To pozytywna wiadomość szczególnie dla małych i średnich firm, które do tej pory zmagały się z wysokimi kosztami dostosowania do wymogów CSRD.

Z drugiej strony, ograniczenie zakresu raportowania ESG może wpłynąć negatywnie na konkurencyjność polskich firm na rynku unijnym. Dyrektywa CSRD miała na celu wyrównanie szans między przedsiębiorstwami poprzez ujednolicenie standardów raportowania. Deregulacja może wzmocnić pozycję zagranicznych firm, które nadal będą przestrzegać bardziej restrykcyjnych wymogów, podczas gdy polskie podmioty pozostaną w tyle w zakresie transparentności i zaufania inwestorów.

Dodatkowo, redukcja raportowania ESG może ograniczyć zdolność firm do identyfikowania oszczędności wynikających z optymalizacji zużycia energii i zasobów. Dane zbierane na potrzeby raportów ESG często pozwalają firmom wykrywać nieefektywności w zarządzaniu energią i emisjami, co w dłuższej perspektywie prowadzi do realnych oszczędności operacyjnych.

Perspektywa regulacyjna – co dalej?

Pakiet Omnibus przewiduje także uproszczenie sprawozdawczości w zakresie:

• Taksonomia UE – Ujawnienia dotyczące Taksonomii będą obowiązkowo raportowały tylko spółki, które jednocześnie mają ponad 1000 pracowników i roczne przychody powyżej 450 mln euro.
• Mechanizm CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) – z obowiązku CBAM zostało zwolnione 90% importerów (głównie MŚP i osoby fizyczne).
• Audyt raportu – Utrzymany zostanie mechanizm „limited assurance”. Raporty ESG będą podlegać ograniczonej weryfikacji przez audytorów (kontrola będzie mniej rygorystyczna, oparta na analizie dostępnych informacji oraz ocenie prawdopodobieństwa błędów).
• Wymogi CSDDD – ocena ryzyka w łańcuchu aktywności będzie koncentrować się na bezpośrednich partnerach biznesowych (Tier 1) zatrudniających co najmniej 500 pracowników.
• Mechanizm CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) – z obowiązku CBAM zostało zwolnione 90% importerów (głównie MŚP i osoby fizyczne).

Podsumowanie

Proponowane zmiany w zakresie raportowania ESG w ramach Pakietu Omnibus stanowią istotny krok w kierunku uproszczenia regulacji i zmniejszenia obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorstw. Dla wielu firm oznacza to redukcję kosztów i większą elastyczność w zakresie działań związanych ze zrównoważonym rozwojem.

Jednak ograniczenie raportowania ESG niesie ze sobą także poważne ryzyko. Może ono prowadzić do spadku transparentności na rynkach, ograniczyć dostęp mniejszych firm do finansowania oraz osłabić skuteczność unijnej polityki klimatycznej. Kluczowym wyzwaniem dla przedsiębiorstw będzie znalezienie równowagi pomiędzy korzyściami wynikającymi z deregulacji a długoterminowymi celami zrównoważonego rozwoju.

Niezależnie od przyszłych decyzji legislacyjnych, firmy powinny nadal dążyć do wdrażania strategii ESG, nawet jeśli nie będą formalnie zobowiązane do raportowania. Zrównoważony rozwój nadal jest bowiem coraz ważniejszym elementem strategii biznesowej, który nie tylko generuje obniżenie kosztów poprzez zwiększenie efektywności procesów, przyciąga inwestorów, ale również pozwala na budowanie długoterminowej wartości i odporności na zmiany rynkowe.

Zarządzanie zgodnością z przepisami dotyczącymi rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR) może być szczególnie trudne dla mniejszych firm, które często działają przy ograniczonych budżetach i zasobach. Istnieje jednak kilka strategii, które firmy te mogą przyjąć, aby zminimalizować koszty przy jednoczesnym wypełnianiu swoich zobowiązań:

Dołącz do zbiorowych programów zgodności

Wielu małych producentów może odnieść korzyści z przystąpienia do systemów zgodności lub organizacji odpowiedzialności producenta (PRO). Programy te zajmują się znaczną częścią administracyjnych i logistycznych aspektów EPR, w tym zbiórką odpadów, koordynacją recyklingu i sprawozdawczością. Chociaż wiąże się to z opłatami członkowskimi, wspólna infrastruktura i wiedza specjalistyczna znacznie obniżają koszty w porównaniu z tworzeniem niezależnych systemów zgodności.

EFF może pomóc Twojej firmie jeszcze bardziej uprościć ten proces! Zamiast kontaktować się i koordynować działania z poszczególnymi PRO dla każdego z produktów i rynków osobno, współpracuj z EFF, a nasi eksperci EPR będą Twoim punktem kompleksowej obsługi w zakresie organizacji całej komunikacji. Będziemy współpracować z Tobą i PRO, aby zrozumieć wszystkie Twoje wymagania i upewnić się, że wywiązujesz się ze wszystkich swoich zobowiązań w odpowiednim czasie.

Skupienie na zrównoważonym projektowaniu produktów

Przeprojektowanie produktów i opakowań w celu dostosowania ich do standardów recyklingu i zrównoważonego rozwoju może zmniejszyć modulowane opłaty EPR. Na przykład, stosowanie opakowań monomateriałowych lub o wyższym poziomie zawartości materiałów pochodzących z recyklingu może obniżyć zobowiązania finansowe w wielu ramach EPR. Proaktywne eko-projektowanie może również przemawiać do świadomych ekologicznie klientów, tworząc długoterminową wartość biznesową wykraczającą poza zgodność z przepisami.

Wsparcie rządowe i branżowe

Wiele krajów UE oferuje korzyści finansowe, dotacje lub wsparcie techniczne, aby pomóc małym i średnim przedsiębiorstwom (MŚP) we wprowadzeniu zrównoważonych praktyk. Programy te mogą zrekompensować koszty związane ze zmianami materiałowymi lub dostosowaniem zgodności. Ponadto współpraca z organami branżowymi lub stowarzyszeniami handlowymi może zapewnić dostęp do wspólnych zasobów i wsparcie dla proporcjonalnych polityk EPR.

Usprawnienie raportowania i zarządzania danymi

Przepisy EPR często wymagają szczegółowego raportowania, które może wymagać dużych zasobów. Inwestycja w oprogramowanie lub usługi konsultingowe, które automatyzują śledzenie danych i raportowanie, może zaoszczędzić czas i zmniejszyć ryzyko kar za nieścisłości. Współpraca ze specjalistami ds. zgodności zapewnia, że raportowanie jest wydajne i zgodne z terminami określonymi w przepisach.

Zaangażowanie we współpracę w ramach łańcucha dostaw

Mniejsze firmy mogą ściśle współpracować z dostawcami w celu pozyskiwania zgodnych materiałów lub optymalizacji opakowań pod kątem zrównoważonego rozwoju. Współpracując nad ekologicznymi rozwiązaniami, mogą osiągnąć zgodność z przepisami, jednocześnie dzieląc się kosztami i innowacjami w całym łańcuchu dostaw.

Łącząc te podejścia, małe firmy mogą nie tylko zmniejszyć obciążenie finansowe związane z przestrzeganiem zasad EPR, ale także przekształcić je w szansę na innowacje i przewagę konkurencyjną. Strategiczne dostosowanie się do polityki EPR pozwala tym firmom prosperować na rynku w coraz większym stopniu napędzanym przez zrównoważony rozwój.

Źródła:

– ECommerce Europe (2020) “Extended producer responsibility policies that work for SMEs in Europe – Ecommerce Europe”
– ECommerce Europe (2023) “ECOM-Position-paper-PPWR-April-2023.pdf”
– Medium (2024) “Support of Micro, Small, And Medium Enterprises with EPR Registration Business. | by Ascgroup | Medium”
– PWC (2023) “How will Extended Producer Responsibility (EPR) affect you? | PwC”
– Reusable Packaging Europe (2024.) “The Extended Producer Responsibility in the EU: from fragmentation to harmonisation – Reusable Packaging Europe”

We wtorek 11 lutego, oficjalnie wejdzie w życie rozporządzenie UE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych na rok 2025/40 (PPWR). Obecnie około 40% plastiku wykorzystywanego w UE stanowi materiał opakowaniowy, a w 2021 roku każdy mieszkaniec UE wygenerował średnio 36,1 kg odpadów z opakowań z tworzyw sztucznych – co oznacza wzrost o 8,1 kg (29%) w porównaniu z poprzednią dekadą.

O rozporządzeniu w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych

To rozporządzenie, po raz pierwszy przyjęte pod koniec 2022 roku, zmienia i zastępuje dyrektywę 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWD) z 1994 roku. Nowe przepisy zaczną obowiązywać od 12 sierpnia 2026 roku, czyli 18 miesięcy po ich uchwaleniu, a dyrektywa PPWD zostanie wtedy oficjalnie uchylona.

Zarówno PPWD, jak i PPWR regulują opakowania wprowadzane na rynek UE, jednocześnie określając środki dotyczące gospodarowania odpadami opakowaniowymi i zapobiegania ich powstawaniu.

Kluczowe elementy

Zgodnie z informacjami Komisji Europejskiej, kluczowe elementy nowego rozporządzenia obejmują:

• Ograniczenia dotyczące niektórych jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych, takich jak paczkowane owoce i warzywa o wadze poniżej 1,5 kg oraz jednorazowe porcje przypraw, sosów i cukru w hotelach, barach i restauracjach.
• Minimalizację wagi i objętości opakowań oraz wyeliminowanie zbędnych opakowań.
• Cele na lata 2030 i 2040 dotyczące minimalnej zawartości recyklatu w opakowaniach.
• Wymóg oferowania klientom możliwości przynoszenia własnych pojemników bez dodatkowych opłat dla lokali gastronomicznych.
• Ograniczenie substancji niebezpiecznych, w tym zakaz stosowania opakowań zawierających substancje per- i polifluorowane (PFAS), jeśli przekraczają określone progi.

Nowe przepisy wpłyną na wielu przedsiębiorców, w tym producentów opakowań, platformy e-commerce, detalistów i dystrybutorów. Obejmują one materiały opakowaniowe przeznaczone do użytku komercyjnego, domowego i przemysłowego, co oznacza, że ich wpływ będzie odczuwalny w wielu sektorach gospodarki. W związku z tym wdrożenie i długoterminowe skutki regulacji będą monitorowane w całej Europie.

Dlaczego problem odpadów opakowaniowych jest tak istotny?

Właściwe zarządzanie i redukcja odpadów opakowaniowych są kluczowe dla realizacji wielu celów środowiskowych UE, w tym pięciu z sześciu celów taksonomii UE:

• Łagodzenie zmian klimatu – w 2019 roku produkcja i utylizacja plastiku odpowiadały za około 3,4% globalnych emisji gazów cieplarnianych.
• Ochrona zasobów wodnych i mórz – około połowa odpadów morskich pochodzi z odpadów opakowaniowych.
• Przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym – od ponad 15 lat wskaźnik recyklingu odpadów opakowaniowych w UE pozostaje na poziomie 64–65%, a dla opakowań z tworzyw sztucznych wynosi jedynie 40,7%.
• Zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola – zarówno plastikowe, jak i papierowe opakowania mogą zawierać substancje szkodliwe i rakotwórcze, takie jak PFAS, według badań Environmental Defense Fund i Zero Waste Europe.
• Ochrona bioróżnorodności i ekosystemów – według Europejskiego Biura Ochrony Środowiska opakowania papierowe pozostają najczęściej wykorzystywanym materiałem opakowaniowym w UE i są jednym z głównych czynników wylesiania w Europie i poza jej granicami.

Poza zmianą materiałów: potrzeba systemowych rozwiązań

Zrównoważony rozwój opakowań jednorazowych nie zależy wyłącznie od wyboru materiału. Jak wyjaśnia Marco Musso, starszy specjalista ds. polityki gospodarki o obiegu zamkniętym w Europejskim Biurze Ochrony Środowiska:

PPWR – poprzez swoje zobowiązania do minimalizacji nadmiernych opakowań i redukcji substancji szkodliwych – stanowi znaczący krok w kierunku realizacji celów środowiskowych UE. Jest to jednak tylko jedna z części składowych koniecznych do zagwarantowania efektywności działań.

To badanie zwraca uwagę na problem stosowania nietransparentnych rozwiązań polegających na zastępowaniu jednorazowego materiału innym… Aby skutecznie zapobiegać powstawaniu odpadów, decydenci unijni muszą skupić się na ograniczeniu zbędnych opakowań i promowaniu efektywnych oraz wygodnych systemów rozwiązań wielokrotnego użytku.

Kwestia opakowań jest kluczowym elementem polityki rozszerzonej odpowiedzialności producenta (EPR), która rozszerza zakres działań obowiązujących przedsiębiorców, nakładając obowiązek zarządzania odpadami, które generują i wprowadzają na rynek sami producenci.

Kolejne kroki

Aby dowiedzieć się, jak EFF może pomóc w rejestracji Twoich opakowań i odpadów opakowaniowych w lokalnym systemie EPR, skontaktuj się z nami!

Więcej informacji na temat przepisów znajdziesz w pełnym tekście Rozporządzenia 2025/40 tutaj.

Źródła:

– Tom Neltner dla Environmental Defense Fund, 2021. „Beyond paper: PFAS linked to common plastic packaging used for food, cosmetics, and much more”.
– Hannah Ritchie dla Our World in Data, 2023. „How much of global greenhouse gas emissions come from plastics?”.
– Komisja Europejska (n.d.). „Packaging Waste”.
– Eurostat, 2024. „Packaging waste statistics”.
– Abou-Chleih dla Europejskiego Biura Ochrony Środowiska, 2023. „Paper-based food packaging at the centre of Europe’s waste crisis, new report reveals”.
– Parlament Europejski, 2018/2024. „Plastic Waste and Recycling in the EU: Facts and Figures”.
– Eurostat, 2024. „41% of plastic packaging waste recycled in 2022”.